O CENTRO CULTURAL SIMON VARELA HOMENAXEA A "AIRIÑOS"

M.X. Blanco
(La Voz de Galicia, 5/5/2011

El treinta aniversario del centro cultural Simón Varela de Asados era el motivo de la reunión que el pasado domingo tuvo lugar en Casa Pachín, pero lo cierto es que el grupo Airiños fue el gran protagonista de la velada. La compañía teatral es el principal exponente de la asociación rianxeira y así quisieron reconocérselo sus directivos, con Rafael Piñeiro al frente, entregándole el premio Pimpinela, en recuerdo de uno de los personajes de la obra estrella de la agrupación, Os vellos non deben de namorarse.

Fiesta intergeneracional
En nombre de todo el elenco de Airiños, recogió el premio el que fue su director hasta hace unos meses, Xesús Santos; pero luego hubo placas conmemorativas para los integrantes históricos de la compañía y pergaminos para las nuevas incorporaciones, entre ellas, la nueva líder, Esther F. Carrodeguas. Fue una fiesta intergeneracional, en la que actores de ochenta primaveras compartieron experiencia con las nuevas promesas, de ocho años en adelante.

Diversión y música
La diversión fue la nota dominante de la velada. Contribuyó a amenizar la sobremesa Juanjo Rodríguez que, guitarra en mano, animó a algunos de los asistentes a cantar. Saltaron al ruedo, por ejemplo, el líder del grupo folclórico Os Rosales, Xosé Romero, y su mujer, Maruxa Miguéns.

AIRIÑOS OU A BRISA DO TEATRO DE RIANXO

Vanesa Munín (El Correo Gallego, 31.08.2010)

O grupo de teatro, formado por tres xeracións, leva 77 anos representando as obras dos rianxeiros máis importantes da nosa literatura, como Castelao ou Dieste.

O grupo de teatro Airiños leva setenta e sete anos representando nos escenarios as obras dos autores rianxeiros máis coñecidos da nosa literatura. Nado coma unha iniciativa humilde en Rianxo, e grazas ás Mocidades Galeguistas, conseguiu consolidarse ao longo dos anos. Iso si, sen abandonar o uso da lingua galega nin nos momentos máis difíciles. O grupo está formado por tres xeracións de actores que non deixan de mostrar a súa arte ao público día tras día.

Como todo aquilo que hoxe é grande, Airiños comezou sendo pequeno. Nos seus principios, esta aventura estaba formada por catorce actores, catro mulleres e dez homes. Os artífices do grupo foron concretamente os directivos do Centro Galeguista, principalmente Ricardo Rodríguez González, Rafael Piñeiro Fachado e Xosé Otero Rial. "Comezamos en tempos da Segunda República" recorda o director do Grupo de Teatro Airiños, Xesús Santos.

Traxectoria do grupo

O director explica que o camiño da agrupación durante épocas como a ditadura non foi fácil, nas que o uso do galego estaba moi controlado. Asegura que conseguiron sobrevivir grazas "á astucia e perseverancia, fomos capeando o temporal da censura, e cando amainaba algo, procurabamos navegar sen facer moito ruído".

O grupo nunca abandonou o galego nas súas representacións. Esta era unha norma dende a súa creación, como comenta Santos,"exaltar a língua e a cultura autóctona por medio do teatro.", afirma.

Airiños rompeu o xeo nos escenarios coa obra A Retirada de Napoleón no 1933. Dentro do seu repertorio encontramos obras como Na casa do ciruxano, a máis representada, antes e despois da guerra. "Hai persoas que, sen ser actores, saben parrafadas enteiras do texto, que recordan pola súa comicidade e picardía" comenta o director.
No ano 1983, a agrupación cumpriu "un vello soño" como afirma o seu director. Levaron ao escenario a obra de Castelao Os vellos non deben namorarse. Santos recorda que "foi unha aposta forte de moito traballo e compromiso, pero valeu a pena." "Nunca tiveramos tanta xente en escena nin tanto vestiario". Unha experiencia moi gratificante que se repetiu en 1986, con motivo do I Centenario do autor rianxeiro. E que o grupo volveu a repoñer, neste 77 aniversario da creación do Cadro Artístico. Para Airiños, tanto Castelao como Dieste, son dous símbolos "que levamos sempre como bandeira en cartel".

Airiños na actualidade

Neste momento no grupo conviven avós, fillos e netos, pero estes netos de hoxe veñen sendo os bisnetos dos fundadores. Polo tanto, o grupo xa vai na cuarta xeración de actores. O tío do director e tamén actor, Ramón Sende Suárez, con 97 anos, convértese no máis veterano que pasou polo grupo. Da cuarta xeración forman parte cativos como Ramón Romero Muñiz, Lucía Casal Lodeiros e Marcos Iglesias Santos.
O grupo recibiu premios coma o Alexandre Bóveda, como recoñecemento á súa longa traxectoria. "Estamos moi agradecidos de que nos quixeran agasallar con el", conclúe o director..

PREMIO "DESING AND DESING" AO LIBRO QUE RECOLLE A HISTORIA DE "AIRIÑOS"

A empresa Unlimited Creative Group (Unlimited We are the alternative S.L.), conseguiu o premio Anuaria 2009 ao mellor libro, memoria ou deseño editorial coa obra que preparou para o grupo de teatro "Airiños" co gallo do seu 75 aniversario (1933-2008) e tamén o prestixioso premio "Design and Design" a nivel internacional en varias categorías.

AIRIÑOS: novos datos históricos

Dos 40 aos 80 foron malos tempos para a dramaturxia (e para a arte en xeral), pero todo cambiará coa chegada da democracia. Gran pulo lle deu ao Grupo de Teatro Airiños a creación na parroquia, en 1981, do Centro Cultural Simón Varela de Dubra. Grazas a esta sociedade consolidáronse e dispuxeron de máis obras para representar. Tamén de novos actores (inclusive nenos), que se incorporan ao elenco.
Foi unha época dourada para o Grupo, que coincidiu cun incremento no número de actores. Por primeira vez contábase cun local propio, o Centro Cultural, aínda que lembraban con nostalxia a acolledora casa de Pimentel. Non había moitos luxos, e daquela ata tomaban mate, que traía o sogro do director, de cando en vez, da Arxentina. Era un home de múltiples saberes e facía un mate “ben sebado”, que había que beber pola boquilla. Preparábaos “tan quentiños, que os novatos ao beber escaldaban a lingua...”
No 50 aniversario, celebrado en 1983, Airiños xa estaba consolidado e para celebrar a data escolle a obra de Castelao, “Os vellos non deben de namorarse”, unha das obras mestras do teatro galego. Para a ocasión contouse co asesoramento da súa irmá Teresa R. Castelao, de Maruxa Villanueva, e de Daniel Varela Buxán. A peza tivo unha boa resposta do público e da crítica. Posteriormente, co gallo do centenario do nacemento do autor, Airiños volveuna representar ao abeiro do programa “Encontros polas terras de Castelao”.
Por iniciativa de Airiños, en 1982 comeza a primeira reedición da “Semana do Teatro do Pobo”, en Rianxo. Despois de 14 anos, en 1995 fíxoselle unha homenaxe e entregóuselle unha placa a Ramón Pimentel, pola súa longa andaina coma actor e director do Grupo. Ese mesmo verán púxose en escena a obra cómica “A farsa do avogado”, que acadou bos comentarios entre o público asistente.
Entre os anos 90 e o 2000 sucédense as representacións. As decoracións, que nun tempo se lle encargaran ao pintor de Vilagarcía, Rivas Briones, agora correrán a cargo do pintor da vila, Xosé Comoxo. Paralelamente, comeza a súa andaina o Grupo Infantil da man de Ramón Pimentel, labor que hoxe continúa Antón G. Vilariño, coa Escola de Teatro Airiños. No ano 2000, co centenario do poeta Manuel Antonio, representouse “Un ronsel de estrelas”, e repúxose “A fiestra valdeira” no centenario de Rafael Dieste.
Desta última época son “A casa dos líos”, “¡Vaia sarillo!”, “Non lle busques tres pernas ó alcalde” e “A farsa do avogado”, repetida despois en 2007.
Coa incorporación dos netos, e mesmo dos bisnetos, daquela ilusionada xuventude de 1933, o Grupo Airiños entra na súa cuarta xeración. Nunha parroquia de menos de 400 veciños, como é Asados, pódese dicir que máis de 200 persoas pasaron por algunha das obras de teatro que se teñen desenvolvidas ao logo de tres cuartos de século. Todos eles merecen un recoñecemento, pois fixeron posible que o ben chamado Cadro Artístico chegara aos nosos días. Débese recoñecer, igualmente, a boa acollida do público en xeral, que, cos seus aplausos, mantiveron a ilusión e déronlle sentido ao teatro.
O Grupo de Teatro Airiños celebra no ano 2008 as vodas de platino. Son tres cuartos de século nos que representou diferentes veladas por toda a bisbarra da Arousa-Barbanza, defendendo sempre os principios galeguistas e resaltando os costumes propios da cultura popular. Consecuentes coa súa razón de ser, nese ano repuxeron a primeira obra escenificada polos seus antecesores, en 1933, “La retirada de Napoleón”, cunha ducia de representacións nos Concellos de Boiro, Ribeira, Rianxo, Rois, Padrón, Santa Comba, Santiago, Mazaricos, Lousame, Dodro e Ferrol.

O ANO DOURADO DUNHA VETERANA AGRUPACIÓN

| Os actores rianxeiros, de éxito en éxito

Alberto Hevia
La Voz de Galicia, 24/11/2009

O teatro afeccionado está en racha en Rianxo. O grupo Airiños, ademais de ser premiado por Barbantia, acaba de recoller outro galardón. Trátase dun recoñecemento que lle outorgou a agrupación cultural coruñesa Alexandre Bóveda. O antigo teatro Principal herculino -hoxe coñecido como Rosalía de Castro-, un edificio con máis de 170 anos de historia, foi o escenario escollido para que o presidente do colectivo rianxeiro, Xesús Santos, e o resto de actores da compañía recollesen, o pasado venres, o seu galardón.

Un autobús ateigado de amigos e simpatizantes do grupo acompañou aos actores de Airiños ata A Coruña para que, no marco do XIII edición do memorial de teatro Iván Toxeiro, o director da agrupación cultural Alexandre Bóveda, Roberto Catoira, entregara o agasallo aos de Asados. Xunto ao profesor da Universidade da Coruña Carlos Viscaíño, Catoira salientou a traxectoria do grupo Airiños, que foi fundado no ano 1933 no centro galeguista de Asados e que no 2008 celebrou o seu 75 aniversario de actividade ininterrompida, polo que na actualidade é o máis antigo grupo de teatro afeccionado de toda Galicia. «É para nós unha grande honra entregarlle este premio a Airiños porque pon en valor o teatro afeccionado, xerme dos profesionais» apuntou Catoira durante o acto de entrega.

En galego

Quizais, o máis significativo de Airiños sexa que na súa longa andaina nunca esqueceu a súa razón de ser, que foi manter viva e espallar a cultura galega entre todos os veciños de Rianxo. Deste xeito, todas as súas actuacións foron en lingua galega, unha característica que lle provocou numerosos problemas durante a ditadura franquista, ata o punto de estar a piques de desaparecer.

Hai ben pouco, o grupo perdeu ao seu director de honra, Ramón Pimentel, membro fundador que, malia ser octoxenario, continuou ligado a Airiños ata a súa morte. Hoxe, os descendentes dos primeiros actores colaboran nas veladas teatrais organizadas polo cadro artístico de Asados como unha maneira de dinamizar a actividade cultural desta parroquia. Porque este colectivo é algo máis que un grupo teatral. Os seus compoñentes poden dicir, sen lugar a dúbidas, que Airiños é un xeito de vida.

AIRIÑOS PREMIADO CO "SIRENO DE BRONCE"

Barbantia premiará a Xosé Luís Axeitos, a Ramón España e ao grupo teatral Airiños
Os sirenos de bronce entregaranse o venres, a partir das oito e media da tarde, no museo Valle-Inclán

María Hermida
La Voz de Galicia, 24/11/2009


Rianxo segue a ser berce de cultura; terra de xente apegada ás letras, ao arte, ao saber... De aí que os premios que cada ano concede a asociación Barbantia vaian ter, nesta edición, un marcado carácter rianxeiro. Non en van, na nómina de galardoados figura o académico de Asados Xosé Luís Axeitos, o grupo de teatro Airiños e o compositor Xosé Ramón España Lorenzo, que malia ser de Boiro estivo moi ligado á terra de Castelao, posto que foi o primeiro director da banda infantil de Taragoña.

Dende Barbantia explicaron que, o pasado venres, nun descanso do acto celebrado en A Pobra na honra de Rei Ballesteros, o presidente da asociación, Antón Riveiro, o concelleiro pobrense Jesús Dieste e o coordinador do colectivo, Alberto Piñeiro, recontaron os votos emitidos polos socios para saber, dunha tenra de doce finalistas, quen eran os gañadores. A partir dese escrutinio, os sirenos de bronce, esas figuras creadas polo escultor Manuel Teira para agasallar aos premiados, xa tiveron nome e apelidos.

España impúxose na categoría de traxectoria cultural no Barbanza. Nese apartado, o compositor boirense competía co profesor Xoán Mariño Reino; coa pintora boirense Paola García Paz e co mestre e investigador Manuel Mariño del Río. España, ademais de ser o primeiro que levou a batuta na banda infantil de Taragoña, é compositor e agora mesmo forma parte de Os Menestreis.

O grupo de teatro Airiños, unha formación que cumpriu xa as súas vodas de platino sobre o escenario e que competía na sección de iniciativa cultural no Barbanza, tiña como rivais á revista Casa da Gramática noiesa; á Sociedade Liceo de Noia e á Coordinadora dos Equipos de Normalización Lingüística de Barbanza. Finalmente, serán os compoñentes de Airiños os que poidan recoller o sireno.

En canto á terceira categoría, a que premia a traxectoria na cultura galega, os tres personaxes cos que competía Axeitos teñen un denominador común: son persoas ben coñecidas cuxos nomes xa están escritos con letras destacadas na historia de Galicia. Trátase do teólogo e académico Andrés Torres Queiruga; do catedrático e presidente da Real Academia Galega, Xosé Ramón Piñeiro, e da escultora Soledad Peralta.

Felicitacións

Dende a asociación Barbantia quixeron dar os seus parabéns aos premiados e lembrar que a entrega de premios terá lugar este venres. Os galardoados recollerán os seus sirenos de bronce nun acto que se celebrará no museo Valle-Inclán a partir das 20.30 horas. Será unha cita que volverá facer da cultura a súa máis grande protagonista.